نشست وبیناری روز کلینی برگزار شد

نشست وبیناری روز کلینی برگزار شد

به‌مناسبت روز ملّی بزرگداشت شیخ کلینی در تقویم رسمی کشور، به اهتمام معاونت پژوهشی و فنّاوری دانشگاه بین‌المللی اهل‌بیت نشستی وبیناری با موضوع «تامّلاتی بر الکافی کلینی» با حضور پژوهشگر میهمان، دکتر محمّدکاظم رحمتی (عضو هیئت علمی دانشنامه جهان اسلام) و معرفّی و کارشناسی سید محمدمهدی جعفری طبری در تاریخ ۱۹ اردیبهشت ماه ۱۴۰۰ برگزار شد.

به گزارش روابط عمومی دانشگاه بین المللی اهل بیت علیهم السلام در آغاز، مدیر نشست شرحی اجمالی و مختصر از ترجمه حال و آثار مرحوم کلینی ارائه داد و به تبیین برخی از وجوه اهمّیت او در میان اصحاب کتب اربعه آن هم در پایان عصر غیبت صغری پرداخت. وی با اشاره به نوع تبویب و طیف احادیث آمده در اصول کافی، وی را محدثی متفاوت دانست که آغازین بخش تألیفش را به کتاب العقل و الجهل و کتاب فضل العلم وسپس کتاب التوحید اختصاص داده که مبیّن محوریّت عقل و خرد و دانش نزد این محدّث است که به نوعی پیش‌شرط مسلمانی را در خردورزی و دانش‌اندوزی می‌دانسته و پس از این دو شرط به کتاب توحید و موضوعات وابسته می‌پردازد که این امر ما را با محدّثی متفاوت مواجه می‌سازد.

در این نشست دکتر رحمتی به بیان احتمالاتی درباره مکان نگارش و تألیف الکافی پرداخت و نزدیک‌ترین گمان را بر اساس برخی شواهد در این خصوص قم یا ری دانست.

وی ضمن طرح این پرسش که «آیا نسخه کاملی از کتاب الکافی به دست ما رسیده و یا آنکه نسخه‌ها و تحریرهای مختلفی از آن وجود داشته است» به دیدگاه آیت‌الله سیستانی اشاره نموده که ایشان به وجود دو تحریر عراقی و خراسانی باور دارند و معتقدند که تحریر خراسانی در اختیار شیخ صدوق بوده است. اما وی با بررسی و ارزیابی رجال و اسانید صدوق در بخش «مشیخه» کتاب «من لایحضره الفقیه»، نظر ایشان را درباره تحریر خراسانی الکافی مورد مناقشه قرار داده و به نقد آن می‌پردازد.

وی در ادامه به تقسیم‌بندی نسخه‌های الکافی بر پایه منابع کتابشناختی‌ای همچون «فنخا» پرداخته و آن‌ها را به دو دسته قبل و بعد از قرن ۱۰ هجری بخش نموده که عمده آن‌ها متعلق به بعد از این قرن است و مهم‌ترین نسخه کامل الکافی را که مبنای برخی از دیگر نسخه‌ها بوده، مربوط به شاگرد شهید ثانی یعنی عبدالرضا کفرحونی دانسته که آن را بر شهید عرضه نموده است. رحمتی همچنین از وجود نسخه ارزشمند دیگری کتابت شده توسط شاگردان شهید که بخش‌هایی از آن در کتابخانه علامه امینی نگهداری می‌شود، خبر داد.

وی در ادامه این نشست به موضوع حیات دو جریان مختلف در مکتب قم پرداخت و آن را به دو جناح مشرب ابن ولید و شاگردش صدوق و اشاعره قمّ (محدّثین) و مکتب کلامی علی بن ابراهیم قمّی (مکتب اصحاب عراقی در قم) که پیرو جریان کلامی هشام بن حکم و پیروانش همچون یونس بن عبدالرحمن بودند، تقسیم نمود و با توجه به اقبال و آوردن حجم انبوهی از روایات هشام و به‌طور خاصّ، احادیث علی بن ابراهیم (صاحب تفسیر قمّی و از پیروان هشام) توسط کلینی در الکافی، به بازنمایی وابستگی فکری و تعلّق کلامی او به این جریان پرداخت.

رحمتی همچنین یکی از وجوه اهمیّت کافی کلینی را حفظ کردن احادیث و اسانید واقفیه دانسته که بسیار از امثال حُمید بن زیاد نینوائی واقفی (صاحب الفهرست) و حسن بن سماعه واقفی را آورده است. این در حالی است که به باور او در سوی دیگر جریان قمّی به نمایندگی کسانی چون شیخ صدوق در «مشیخه» الفقیهِ وی نه‌تنها نام و نشانی از اَعلام واقفی چون حُمید بن زیاد نمی‌بینیم؛ بلکه بصورت آگاهانه با کوششی در جهت پالایش اینگونه اسانید یا احادیث متعلق به واقفه مواجهیم.