نشست وبیناری سیّد بن طاووس برگزار شد

نشست وبیناری سیّد بن طاووس برگزار شد

به مناسبت سالروز وفات سیّد بن طاووس (5 ذی القعده م664ق)​، به اهتمام معاونت پژوهشی و فنّاوری دانشگاه بین‌المللی اهل‌بیت (ع) نشست وبیناری با عنوان «سیّد بن طاووس نمادی از حفظ میراث اسلامی؛ با رویکردی به کتابخانه او، اثر اتان کلبرگ»، با سخنرانی پژوهشگر میهمان دکتر محمّدکاظم رحمتی (عضو هیئت علمی بنیاد دائره المعارف اسلامی) در تاریخ 26 خردادماه 1400 برگزار شد.

به گزارش روابط عمومی دانشگاه بین المللی اهل بیت علیهم السلام؛ در ابتدا، کارشناس و مدیر نشست، سیّد محمّدمهدی جعفری طبری، به طرح اجمالی شرح حال و نسبت خاندانی ابن طاووس پرداخته و به اختصار، مراحل تحصیل و دانش‌اندوزی او را در عراق بیان کرد.

در ادامه، دکتر محمّد کاظم رحمتی به ایراد سخنان خود در این زمینه پرداخت. وی در آغاز به نکته مهمی درباره آثار پرشمار ابن طاووس اشاه کرد، اینکه این نصوص باعث شد تا آثار ناپیدا و از‌میان‌رفته اسلامی شناسایی شده و بازسازی شود. وی در این راستا، به مواردی چند از این دست آثار که تنها به‌وسیله نگارش‌های ابن طاووس حفظ شده و به‌جای مانده‌اند، اشاره نموده و به تبیین برخی از این موارد پرداخته‌اند. از آن جمله به حضور و بازتاب آثار عالم نامور شیعی محمّد بن علی شلمغانی (در عصر حضور) همچون کتاب المباهله، کتاب الأوصیاء و التکلیف (معروف به فقه الرّضا که بارها با این نام چاپ شده است) در آثار ابن طاووس اشاره داشته و  به اثر کمتر شناخته‌شده وی و منتسب به مسعودی؛ یعنی «اثبات الوصیّه» پرداخته است. رحمتی، از در اختیار داشتن نسخه‌ای از اثبات الوصیّه شلمغانی توسط شیخ حرّ عاملی در قرن 10 نیز خبر داد.

وی یکی دیگر از وجوه اهمیّت آثار ابن طاووس را به دست دادن آثار کهن و گم‌شده شیعی دانسته که به‌وسیله آثار وی، تا اندازه‌ای چارچوب کلی و ساختار آن متونِ از‌میان‌رفته به دست می‌آید. مانند کتاب از‌بین‌رفته مدینه العلم شیخ صدوق (که بیشترین نقول آن را ابن طاووس آورده) و یا کتاب أخبار الزهراء که بخش‌هایی از آن توسط وی حفظ شده است.

جنبه دیگر این اهمیّت حفظ و به دست دادن نقول بازمانده آثار اهل سنّت و زیدیان است؛ مثلاً امام بزرگ زیدیانِ قاسمی، امام قاسم رسّی (جدّ حسین بن یحیی، مؤسس حکومت زیدیه یمن) شاگردی داشته بنام ابوجعفر مرادی که ابن طاووس در کتاب سعد السعود مطالب متعددی را از او نقل نموده که امروزه چیزی از آن نه در سنّت زیدیان ایران و نه یمن به دست نیست. از این دست است تحریری متفاوت از امالی ابوطالب هارونی (برادر ابوالحسین، معروف به اخوان که در میان امامیّه همچون سید مرتضی و رضی بوده‌اند. شیخ طوسی در مقدمه تهذیب الاحکام خود به امامی بودن این دو برادر در آغاز و سپس زیدی شدن ایشان، تصریح نموده است). از این بُعد می‌توان ابن طاووس را یکی از نمایندگان برجسته مساهمت عالمان شیعه در انتقال آثار غیر شیعی دانست. به‌عنوان نمونه یکی از تحریرهای مهمّ معجم البلدان یاقوت که امروزه نیز به دست است، در اختیار عموی او عبدالکریم بن طاووس قرار داشته و نسخه کامل این اثر بوده که توسط او کتابت شده است. گستردگی حوزه‌های علاقه ابن طاووس به‌گونه‌ای است که علی‌رغم شهرت کلام‌ستیزانه وی، او به مسائل و کتب کلامی نیز توجه داشته است؛ از جمله تضمین بخش‌هایی از کتاب الآراء والدّیانات حسن بن موسی نوبختی. او در این پیوند، آثار غزّالی، امام فخر رازی و حتی آثار صوفیه را می‌شناخته و حتی بعضاً متونی را که به زبان فارسی بوده، به کمک مترجمان فارسی‌دان بخش‌هایی همچون فضائل و مناقب اهل‌بیت (ع) را در آثارش منعکس می‌نموده است.

در پایان، رحمتی با اشاره به رویکردهای مطالعات شیعی در مؤسسات و دانشگاه‌های اسرائیل، خاصه دانشگاه اورشلیم، بیان داشت که بیشتر پژوهش‌های محققان شیعه‌پژوه آنجا ازجمله اتان کلبرگ، حول محورِ پررنگ کردن مباحث تقابل‌انگیز میان شیعه و اهل سنّت می‌گردد که نمونه آن را در آثار حلقه شاگردان کلبرگ همچون بن عاشور (بن آشر) با پیش‌فرض‌های ذهنی تقابل‌گرایانه در کتاب تفسیرهای کهن امامیه و مسئله تحریف قرآن می‌توان مشاهده کرد. تحقیق و انتشار متون و نصوص نصیریّه (غُلات) در مراکز دانشگاهی اسرائیل در سال‌های اخیر را نیز می‌توان در همین راستا ارزیابی کرد.